Kiedy na co dzień mówimy o Pradze mamy często na myśli całą prawobrzeżną Warszawę. Historycznie nazwa Praga wiąże się z terenami obecnej Pragi Północ. Sama nazwa nie pochodzi od prawej strony Wisły a od słowa prażenie, które dawniej oznaczało wypalanie. Przed wiekami tereny obecnej Pragi pokrywały lasy, które wypalono pod nową osadę. Pierwsza wzmianka o wsi Praga pochodzi z XIV wieku. Na początku XVII wieku na prośbę Zygmunta III Wazy osiedlają się tu Bernardyni, którzy budują kościół Matki Bożej Loretańskiej. W 1648 roku Zygmunt IV Waza nadaje Pradze prawa miejskie. W 1791 roku na obradach Sejmu Wielkiego ostatecznie włączono Pragę do Warszawy. W XIX wieku kiedy Warszawa stała się częścią imperium rosyjskiego zaczęli tu osiedlać się Rosjanie. Dla nich też wybudowano majestatyczną cerkiew Marii Magdaleny Równej Apostołom. Tutaj tez stacjonowały wojska rosyjskie. Do dziś możemy oglądać na Pradze koszary po dawnej armii carskiej. Podczas spaceru praskiego zobaczymy między innymi Kościół Matki Bożej Loretańskiej, który jest najstarszą świątynią na Pradze. Pójdziemy do Muzeum Pragi, gdzie nie tylko zobaczymy wystawę poświęcona historii prawobrzeżnej Warszawy. Muzeum umieszczone w domu Rothblida skrywa ślady dawnych mieszkańców – żydowskie malowidła ścienne. Spacerując przejdziemy przez Bazar Różyckiego, który wciąż jest częścią praskiego folkloru. Wreszcie zobaczy zabytkową fabrykę wódki gdzie jeszcze nie tak dawno produkowano słynne trunki.

 

Trasa
  • 01 KATEDRA ŚW. MICHAŁA ARCHANIOŁA I ŚW. FLORIANA MĘCZENNIKA

    Kościół jest katedrą diecezji warszawsko – praskiej. Powstał na początku XX wieku z racji tego, że kościół Matki Bożej Loretańskiej nie mógł już pomieścić rosnącej liczby wiernych. Kościół zaprojektowany przez Józefa Dziekońskiego nawiązuje do średniowiecznego gotyku. Przez wielu znawców jest uznawany za wzorzec polskiej architektury sakralnej. Cechą charakterystyczną kościoła są dwie wysokie wieże. Początkowo miały aż 75 metrów wysokości. W latach 30-tych zostały obniżone ze względu na pękanie ścian pod wpływem ciężaru chełmów wież. Naprzeciwko świątyni posadzono dąb papieski, pochodzący z dębu Chrobry, poświęconego przez papieża Jana Pawła II. Wnętrze bazyliki zwraca szczególną uwagę. Zaraz przy wejściu możemy oglądać krzyż z ocalałego Szpitala Praskiego. Znajduje się tu popiersie i relikwiarz z sercem związanego z Pragą księdza Ignacego Kłopotowskiego.

  • 02 KOŚCIÓŁ MATKI BOŻEJ LORETAŃSKIEJ

    Kościół jest najstarszą świątynią na Pradze. Powstał on w XVII wieku za czasów panowania króla Zygmunta III Wazy dla zakonu bernardynów. Początkowo był to skromny drewniany kościółek. Dopiero syn Zygmunta III Władysław IV położył kamień węgielny pod świątynię murowaną w stylu barokowym. Jednak najistotniejsze jest to co znajduje się w środku. Jest to domek loretański, który nawiązuje do domu w którym urodziła się Maryja i wychowywał Jezus Chrystus. Pierwszy taki domek wybudowano w kościele w Loreto we Włoszech, stąd jego nazwa. Obecnie choć nie ma tu już bernardynów przyciąga licznych wiernych warszawskiej Pragi. Mało kto wie że Matka Boska Loretańska po dziś dzień znajduje się w herbie Pragi.

  • 03 CERKIEW MARII MAGDALENY RÓWNEJ APOSTOŁOM

    Cerkiew praska powstała w 1867 roku dla osiedlającej się tu masowo ludności rosyjskiej. Została zaprojektowana w stylu bizantyjsko – ruskim przez Nikołaja Syczewa. Patronką świątyni została św. Maria Magdalena, której ikonę podarowała caryca Maria Aleksandrowna. Kościół wybudowany planie krzyża greckiego obejmuje dwie kondygnacje. We wnętrzu możemy oglądać wspaniały trzyrzędowy ikonostas przedstawiający zwiastowanie i czterech ewangelistów. Najistotniejsza jest dolna część świątyni z kaplicą Męki Pańskiej. Możemy tu oglądać kopię cudownego obrazu Matki Bożej Iwierskiej, podarowaną przez mnichów z Athos. Znajdują się tu także fragmenty mozaiki z głową Jezusa i apostołów z nieistniejącego soboru Aleksandra Newskiego. Warto zaznaczyć że kościół w czasie II wojny światowej nie odniósł większych strat. Obecnie pełni on funkcję cerkwi metropolitalnej.

  • 04 DWORZEC PETERSBURSKI

    Dworzec Petersburski powstał w 1863 roku jako stacja początkowa kolei warszawsko – petersburskiej. Biegła ona ongiś z Warszawy przez Wilno do Petersburga. Dworzec zaprojektował absolwent cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu Narcyz Zborzewski. W 1915 roku gamach został spalony przez wycofujących się z tych terenów Rosjan. Na jego miejsce powstał w 1928 roku nowy budynek przeznaczony na siedzibę Dyrekcji Polskich Kolei Państwowych. Dawny dworzec zmienił natomiast nazwę na Warszawa Wileńska. Wiązało się to z nazwa ulicy przy której się znajdował i stacją docelową jaką było Wilno. Monumentalny neoklasycystyczny gmach zaprojektowany przez Mariana Lalewicza, nawiązywał do architektury rosyjskiej sprzed okresu rewolucji październikowej. Na uwagę zasługuje wejście w stylu doryckiego portyku i sale nawiązujące do Art Deco. Budynek nie został zniszczony w czasie wojny.

  • 05 MUZEUM PRAGI

    Muzeum Pragi znajduje się w dawnym domu Rothblida. Jest to najstarsza murowana kamienica na Pradze z 1819 roku. W muzeum możemy oglądać liczne miedzioryty obrazy i fotografie poświęcone historii dzielnicy. Najciekawszą atrakcją dla zwiedzających będą pozostałości po dawnej synagodze umieszczonej w oficynie kamienicy. Możemy oglądać tu zachowane polichromie przedstawiające Grobowiec Racheli w Betlejem, fragmenty cyklu zodiakalnego i wiernych modlących się przy Ścianie Płaczu w Jerozolimie.

  • 06 BAZAR RÓŻYCKIEGO

    Bazar Różyckiego powstał pod koniec XIX wieku z inicjatywy żydowskiego przedsiębiorcy Manasa Ryby. Fundatorem przedsięwzięcia był Julian Różycki znany farmaceuta i filantrop. Bazar powstał na terenie posesji Różyckiego między ulicami Targową, Ząbkowską i Brzeską. Przy Targowej 56 znajdował się dom Manasa Ryby, skąd zarządzał przedsięwzięciem. W Polsce międzywojennej bazar stał się jednym z czołowych targowisk ówczesnej Warszawy. Warto wspomnieć, że przed wojną handlem na bazarze zajmowali się głównie Żydzi. Po wojnie mimo upaństwowienia bazaru wciąż kwitł tu handel prywatny. Bazar Różyckiego przeniknął do świadomości mieszkańców Warszawy jako część tutejszego folkoru. Choć działa tu obecnie mniej stoisk wciąż można kupić popularne w PRL u. słynne pyzy i flaki z olejem.

  • 07 ULICA BRZESKA

    Ulica Brzeska jest jednym z charakterystycznych reliktów dawnej Pragi. Warto nadmienić że większość zabudowy ulicy Brzeskiej przetrwała wojnę. Najstarszymi budynkami na Brzeskiej są gmach Szkoły Technicznej Kolei Warszawsko Terespolskiej oraz Szpital Kolei Skarbowych Nadwiślańskich. Na Brzeskiej znajdują się piękne kamienice w stylu eklektyzmu z charakterystycznymi fasadami, należące przed wojną do Żydów. Wynajmowali oni często w nich mieszkania okolicznym dorożkarzom, kolejarzom i robotnikom. Szczególnie interesująca pod względem architektonicznym jest kamienica Menachema Rotlewiego.

  • 08 FABRYKA WÓDKI

    Na ulicy Ząbkowskiej możemy podziwiać neogotycki gmach z XIX wieku dawnej fabryki wódki Koneser. Fabryka była wyposażona w nowoczesny sprzęt i należała do pierwszych zelektryfikowanych w Warszawie. Już na początku XX‑ego wieku produkowano tu 150 gatunków wódek i likierów. W celu ułatwienia transportu doprowadzono dwie linie torów z bocznicy kolejowej. W Polsce międzywojennej zakłady przejęło państwo, wtedy też zaczął się ich intensywny rozwój. Zaczęto wtedy produkować wódki smakowe oraz słynną Wyborową. Wraz z rozwojem fabryki zaczęto w owym czasie zatrudniać coraz więcej pracowników co miało znaczny wpływ na rozwój infrastruktury praskiej. Mimo zniszczeń podczas II wojny światowej część budynków przetrwała. Po wojnie fabrykę przejęły Warszawskie Zakłady Przemysłu Spirytusowego i Drożdżowego ,,Polmos”. Po upadku PRL-u zakłady zaczęły stopniowo popadać w zadłużenie aż ostatecznie jej zamknięto w 2007 roku.

  • 09 ULICA ZĄBKOWSKA

    Ulica Ząbkowska obok Brzeskiej to jedna z wizytówek współczesnej Pragi. Wiadomo że już w XVI wieku była wytyczona tu droga. W XVIII wieku tereny te należały do folwarku Szmula Zbytkowera. Wtedy też zaczęło się rozwijać intensywnie osadnictwo. Już w XIX wieku koncentrowali się tu głównie Żydzi, trudniący się handlem. Nie przypadkowo nazywano Ząbkowską praskimi Nalewkami. Pod koniec XIX wieku ulicę wybrukowano i pociągnięto nią tramwaj elektryczny. Do dziś możemy oglądać tu oryginalny bruk i fragmenty torów. Na rogu ulic Ząbkowskiej i Targowej możemy oglądać imponującą kamienicę Szeina i Tychońskiego z początku XX wieku. Charakterystycznym elementem jest wieżyczka zakończona cynkowaną kopula ze szpicą. Obecne zwieńczenie jest kopią a oryginał znajduje się w Muzeum Pragi.

  • 10 MYKWA

    Mykwa powstała w 1914 roku jako część szerszego kompleksu praskiej gminy starozakonnych. Tuż obok niej znajdowała się synagoga. W mykwie znajdował się przed wojną basen gdzie pobożni Żydzi dokonywali przed Szabasem i świętami rytualnego obmycia. Po wojnie została przebudowana i oddana na użytek działalności Centralnego Komitetu Żydów Polskich. We wnętrzu zachowały się elementy dawnego wystroju – posadzki i marmurowe schody. Obecnie mieści się tu Wielokulturowe Liceum Humanistyczne im. Jacka Kuronia.

  • 11 RZEŹBA SŁYNNEJ KAPELI PRASKIEJ

    Pomysłodawca pomnika jest arcybiskup Sławoj Leszek Głódź, który postanowił się odwdzięczyć za honorowe obywatelstwo miasta stołecznego Warszawy. Pomnik autorstwa Andrzeja Renesa nawiązuje do kapel podwórkowych grających na Pradze przed wojną. Wykonany z mosiądzu postument przedstawia pięć postaci – skrzypka akordeonistę, gitarzystę, bandżolistę i bębniarza. Pomnik został odsłonięty w 2006 roku przy akompaniamencie współczesnych zespołów nawiązujących do dawnego folkloru – Kapela Praska i Różyc Orkiestra. Nie zabrakło tez kapeli kurpiowskiej z Kadzidła.

  • 12 GMACH WYCHOWAWCZY WARSZAWSKIEJ GMINY STAROZAKONNYCH

    Neorenesansowy gmach został wzniesiony w latach 1913 – 1914 według projektu architektów Henryka Stifelmana i Stanisława Weissa z inicjatywy przewodniczącego Warszawskiej Gminy starozakonnych Michała Bergsona. Przeznaczono go na szkołę ochronkę i przytułek dla żydowskich dzieci. Jedno z pomieszczeń mieściło w owym czasie synagogę przeznaczona dla nauczycieli i wychowanków. Po wojnie mieścił się tu Wojewódzki Komitet Żydów w Polsce a w pomieszczeniu po dawnej synagodze znalazł swoją siedzibę Teatr Żydowski im. Estery Racheli Kamińskiej. W 1953 roku stał się siedzibą najdłużej istniejącego w Polsce Teatru lalkowego ,,Baj”. Budynek nie ucierpiał podczas wojny i jest jednym z najlepiej zachowanych zabytków żydowskich w Warszawie. O jego wartości świadczy tez neorenesansowy styl powszechnie stosowany w architekturze żydowskiej. Uwagę zwraca ornamentyka zawierająca elementy roślinne i zwierzęce co jest typowym zdobieniem synagog.

Koniec